Tohum Seçimi ve Miktarı
Mikrofilizde başarının yarısı doğru tohumla başlar. Hangi tohumun çimleneceğini, hangisinin hiçbir koşulda çimlenmeyeceğini ve tepsinize ne kadar atmanız gerektiğini burada bulacaksınız.
Hangi tohum kullanılır?
Mikrofiliz üretiminde kullanılacak tohumların taşıması gereken iki temel nitelik bulunur: canlılık ve ilaçsızlık. Canlılık, tohumun embriyo gücünü koruması ve çimlenebilme yeteneğidir; kavrulmuş, ısıl işlem görmüş veya kabuğu mekanik olarak soyulmuş tohumlar bu özelliğini yitirir. İlaçsızlık ise doğrudan gıda güvenliğini ilgilendirir. Mikrofilizlerin gövde ve çenek yapraklarını tamamen taze ve çiğ tükettiğimiz için tohum kabuğunda hiçbir kimyasal kaplama veya fungisit kalıntısı bulunmamalıdır.
Bu iki temel şartı sağlayan tohumları üç güvenilir kaynaktan temin edebilirsiniz. Özel mikrofiliz veya filizlendirme tohumları en istikrarlı sonucu verir ve ambalajlarında çimlenme test oranları yer alır. Aktarlar dane hardal tohumu, çimlik buğday ve aşurelik yeşil mercimek gibi türlerde hem uygun fiyatlı hem de pratik bir alternatiftir. Market raflarındaki kuru yeşil mercimek taneleri de genellikle yüksek canlılığa sahiptir; mikrofiliz yetiştirmeye sıfıra yakın bir maliyetle adım atmanın en kolay yolu budur.
Kesinlikle kaçınılması gereken tek kaynak tarım bayilerinde satılan ilaçlı (fungisit ve pestisit kaplı) tarımsal ekim tohumlarıdır. Bu tohumlar tarla koşullarında çürümeyi önlemek için kimyasal zehirlerle kaplanmıştır ve doğrudan insan tüketimi için asla uygun değildir.
Çimlenmeyen tohumlar
Aşağıdaki tohumlar hiçbir koşulda çimlenmez.
Kırmızı ve sarı mercimek
Kabuğu alınmış, ikiye ayrılmış işlenmiş bir ürün. Embriyo bütünlüğünü kaybetmiş. Bunun yerine bütün yeşil ya da kahverengi mercimek kullanın.
Kavrulmuş veya tuzlanmış çekirdek
Isı embriyoyu öldürür. Çerezlik ayçekirdeği bu yüzden çimlenmez. Çiğ ve kabuklu tohum gerekir.
Kabuksuz ayçiçeği içi
Kabuk hem koruma hem enerji deposu. Kabuksuz iç, nemli ortamda çimlenmeden küflenir.
Bulgur, pirinç, öğütülmüş tahıl
İşlenmiş tahıllar canlı tohum değildir. Buğday çimi için bütün, çimlik buğday gerekir.
İlaçlı tarımsal tohum
Fungisit kaplı tohum çimlenir ama gıda olarak tüketilmez. Ambalajda gıda uygunluğunun yazması gerekir.
Tohumlarınız açmıyorsa nedenini çimlenmeme sayfasında adım adım bulabilirsiniz.
Ne kadar tohum?
İdeal tohum miktarını tepsinin yüzey alanı ile tohum tanelerinin boyutu belirler. Örneğin iri taneli ayçiçeği tohumunda aynı tepsi yüzeyi için brokoliye kıyasla yaklaşık beş kat daha fazla tohum gramajı gerekir. En yoğun ekim sıklığına sahip tür ise buğday çimidir. Dolayısıyla “bir tutam” veya “bir avuç” gibi göz kararı ölçüler doğru bir yetiştirme için yetersiz kalmaktadır.
Buradaki gramajlar 25×35 cm (875 cm²) standart tepsi içindir. Farklı bir ölçü kullanıyorsanız tohum hesaplama aracı ile tepsinizin alanına göre gereken miktarı kolayca hesaplayabilirsiniz.
| Tür | Tohum (g) | Verim (g) | Islatma |
|---|---|---|---|
| Brokoli | 10–15 | 150–250 | Gerekmez |
| Turp | 20–30 | 200–300 | Gerekmez |
| Ayçiçeği | 60–80 | 300–450 | 10 saat |
| Mercimek | 50–70 | 250–400 | 10 saat |
| Karalahana | 10–15 | 150–250 | Gerekmez |
| Amaranth | 8–12 | 80–150 | Gerekmez |
| Hardal | 12–18 | 150–250 | Gerekmez |
| Buğday Çimi | 150–200 | 400–600 | 10 saat |
| Bezelye | 100–150 | 350–450 | 10 saat |
| Tere | 12–18 | 150–220 | Gerekmez |
| Kırmızı Lahana | 15–20 | 200–280 | Gerekmez |
| Pancar | 30–40 | 180–250 | 6 saat |
| Rezene | 15–20 | 120–180 | Gerekmez |
| Kişniş | 20–30 | 120–180 | 10 saat |
Önerilen ekim aralığının alt sınırında kalmak, tohumların birbirini sıkıştırmadığı daha havadar ve küf riski düşük bir yetiştirme süreci sağlar.Üst sınıra yaklaşıldığında ise tepsi başına alınan hasat verimi artar; ancak hava dolaşımını daha titiz yönetmek gerekir. Bu sebeple ilk denemelerinizde alt sınıra yakın gramajlarla başlamanız tavsiye edilir.
Çimlenme testi
Yeni bir tohum partisi aldığınızda ya da eski tohumla çalışıyorsanız, tüm tepsiyi riske atmadan iki günde sonuç veren basit bir test vardır.
- 1Bir tabağa ıslak kağıt havlu yerleştirin.
- 2Üzerine sayarak 20-30 tohum serpin.
- 3İkinci bir ıslak kağıt havluyla kapatın.
- 4Oda sıcaklığında (18-24°C) 48 saat bekletin, havlunun kurumamasına dikkat edin.
- 5Çimlenen tohumları sayın ve yüzdeyi hesaplayın.
Sonucu yorumlamak
- %80 ve üzeri: Yüksek çimlenme gücüne sahip sağlıklı bir partidir; tabloda önerilen standart gramajlarla ekim yapabilirsiniz.
- %50–80 arası: Orta düzey çimlenme gösterir; ekim gramajını yaklaşık %20–25 oranında artırarak hedef sıklığı yakalayabilirsiniz.
- %50'nin altı: Partinin çimlenme kabiliyeti zayıflamıştır; çimlenmeyen ölü tohumlar tepside hızla küflenebileceğinden yeni parti tohum temin etmeniz önerilir.
Tohum saklama
Tohumun canlılığını kaybetmesine yol açan üç temel etken vardır: yüksek nem, ortam ısısı ve doğrudan ışık. Tohumları bu üç etkenden korumak, çimlenme gücünü uzun süre muhafaza etmenin anahtarıdır.
- ✓Hava alan bir kapta saklayın: kavanoz, kağıt ya da bez torba. Hava geçirmeyen plastik poşette nem sıkışır.
- ✓Serin ve karanlık bir yer seçin: kiler, alt dolap veya mutfak dolabının arka rafı. Pencere kenarı ve ocak üstü olmaz.
- ✓Buzdolabında saklayacaksanız kesinlikle sızdırmaz kapta tutun. Kapağı her açışta oluşan yoğuşma tohuma zarar verir.
- ✓Ambalaja alım tarihini yazın. Bir yıldan eski tohumda ekim öncesi çimlenme testi yapın.
- ✓Yağlı tohumları (ayçiçeği) daha kısa sürede tüketin. Yağ oksitlendikçe çimlenme gücü düşer.
Sık Sorulan Sorular
▸Mikrofiliz tohumu nereden alınır?
Güvenilir tohum temin edebileceğiniz başlıca üç kaynak bulunur: Özel mikrofiliz veya filizlendirme tohumları en istikrarlı ve yüksek çimlenme oranını sunar; ambalajlarında çimlenme test oranları yer alır ve kimyasal ilaçsız oldukları taahhüt edilir. Aktarlardan temin edilen dane hardal, çimlik buğday ve yeşil mercimek gibi türler ekonomik ve pratik alternatiflerdir. Market raflarında satılan işlenmemiş tam yeşil mercimekler de genellikle canlılığını korur. Zirai ilaç bayilerinde satılan pestisit ve fungisit kaplı tohumlardan ise kesinlikle uzak durulmalıdır.
▸Organik tohum şart mı?
Tohumun organik sertifikalı olması bir zorunluluk değildir; ancak kimyasal ilaç ve mantar önleyici (fungisit) kaplama içermemesi mutlak bir şarttır. Organik sertifika tarımsal üretim metodolojisini belgeler; ilaçsız tohum ise ürünün hasat sonrası doğrudan çiğ tüketime uygun olduğunu ifade eder. Mikrofilizleri kökten hemen kesip taze ve çiğ tükettiğimiz için kimyasallardan arındırılmış tohum seçimi hayati önem taşır.
▸Tohum ne kadar süre canlı kalır?
Tohumun saklama koşullarına ve tür genetiğine göre değişir. Serin, kuru ve karanlık ortamda saklanan turpgil tohumları (turp, brokoli, hardal, karalahana) 3 ila 4 yıl boyunca çimlenme gücünü korur. Ayçiçeği tohumları yüksek yağ içerdiği için daha hızlı bozulur ve genellikle 1-2 yıl içinde tazeliğini yitirir. Bir yıldan uzun süre beklemiş tohumlarda ekim öncesi küçük bir kapta çimlenme testi yapmak olası zaman kaybını önler.
▸Az mı fazla mı tohum atmak daha güvenli?
Az tohum atmak her zaman daha güvenlidir. Fazla tohum küf riskini katlar ve küflenen bir tepsiyi kurtarmak mümkün değildir. Az tohumda ise yalnızca verim düşer veya filizler seyrek kalır; bu da sonraki ekimde tohum miktarını artırarak kolayca telafi edilir. İlk denemede her zaman aralığın alt sınırından başlayın.
▸Tohumları ekimden önce yıkamalı mıyım?
Islatma gerektiren iri tohumlarda suda bekletme aşaması doğal bir ön yıkama işlevi görür; ekim öncesinde suyu süzüp temiz suyla durulamak yeterlidir. Küçük taneli turpgil tohumlarını yıkamak ise ıslandıklarında yapışacakları için pratik değildir ve gerekli görülmez. Şayet tohum yüzeyindeki tozdan şüphe duyuyorsanız ince bir süzgeçte hızlıca durulayıp bekletmeden ekim yapabilirsiniz.